کتاب سبک زندگی رضوی 11

اسلام مجموعه‌ای نظام‌مند برساخته از آموزه‌های توصیفی (عقاید)، ارزشی (اخلاق) و توصیه‌ای (حقوق و تکالیف) است که به‌منظور هدایت و تعالی انسان فراهم آمده‌اند. از این آموزه‌ها به معارف اصلی، اصول اخلاقی و قوانین رفتاری مرتبط و درهم‌تنیده نیز تعبیر شده است. ابعاد وجودی انسان شامل بعد شناختی، تمایلات و رفتارهاست. یکی از سوژه‌های سبک زندگی، بعد فردی آن است. سبک زندگی هر فرد تأثیرپذیرفته از نوع باورها (جهان‌بینی) و ارزش‌های (ایدئولوژی) حاکم بر آن فرد است و ناظر بر رفتارهای انسانی نسبتاً پایدار و درون‌زا شکل می‌گیرد.

از این منظر، تعریف سبک زندگی فردی با الگوهای رفتاری گره خورده است؛ الگوهایی که با شیوه‌های خاص و جزئی در متن زندگی پیاده می‌شوند. ازآنجایی‌که این الگوهای رفتاری از نوع باورها و نظام ارزشی فرد شکل می‌گیرند و نهادینه می‌شوند، بایسته است در بررسی پدیده سبک زندگی فردی، ابتدا مقام بینش و باور فرد نسبت به جایگاهش در هستی، نزد خدا و نزد خلق تبیین شود و سپس به مقام ارزشی، یعنی اخلاق و هنجارها پرداخته شود؛ بنابراین، در گام نخست سلوک فردی، سپس سلوک خانوادگی و اجتماعی او بررسی می‌شود.

هدف از دانش سبک زندگی اسلامی تحقق هدف بعثت انبیا و نهضت اولیاست. بی‌شک آمدن پیوسته انبیای الهی و ظهور اولیای آسمانی، هدف نهایی در پی داشته است. آن هدف جز این نیست که انسان‌ها بر اساس قوانین کائنات و الگوهای الهی، زیستی مؤمنانه داشته باشند. پرواضح است که زیست مؤمنانه جز در گرو تبعیت از الگوهای وحیانی و دینی امکان‌پذیر نخواهد بود. در قرآن کریم نیز فلسفه ظهور انبیا و تجهیز آنان به کتاب و ترازو، اقامه قسط و داد بین مردم معرفی شده است.

از سوی دیگر، هدف از خلقت انسان در قرآن کریم عبودیت در نظر گرفته شده است. دانشمندان اسلامی نیز با بهره‌گیری از همین آموزه‌ها، انسان را به زیستی مؤمنانه با محوریت الگوگیری از سبک زندگی قرآنی، نبوی، علوی، فاطمی، حسینی و رضوی سوق داده‌اند؛ بنابراین غایت سبک زندگی اسلامی استخراج و عرضه تمام الگوهای دینی ناظر به نیازها، آسیب‌ها و شرایط زندگی روزمره و تعمیم دادن الگوهای دینی و تسری‌بخشی آنها به تمام زوایای زندگی روزمره است.

اسلام الگویی جامع و کامل در همه ابعاد به بشر عرضه کرده است و با تصدیق مسیر تعالی بشر، مسلمانان را مأمور اقتدای مطلق از آن می‌کند؛ بدین‌سان در کشاکش هجوم سبک‌ها و الگوهای زیست غیرمؤمنانه، پناهگاه قلب‌های ناآرام و تن‌های رنجور از روزمرگی و دین‌زدگی می‌شود. نمود این الگو را در کتاب و سیره اهل‌بیت می‌توان دید. ائمه اطهار ستارگان آسمان پرفروغ هدایت و سعادت‌اند که هر یک نوری در دل نور دیگر و ادامه‌دهندگان راه اسوه حسنه‌ای به نام وجود گرامی رسول اکرم (ص) هستند.

زندگی سراسر برکت و خیر امام رضا (ع) که نمونه یک انسان کامل و زادۀ خانه پرفروغ وحی است، آموزه‌های ارزشمندی در زمینه سلوک عبادی یک مسلمان در اختیار قرار می‌دهد. در نوشتار پیش روی کوشش شده ابعاد فردی زندگانی امام رضا (ع) در پنج سطح بررسی شود؛ سطح اول ناظر به سلوک عبادی ایشان است که با عنوان‌هایی چون نماز، روزه، سجده، اعتکاف، ذکر، مناجات، دعا و تقوای الهی گردآوری شده است.

در سطح دوم مباحثی مانند آداب سلام کردن، تواضع، صبر، عفو، بخشش و آداب آن، میانه‌روی و اعتدال، اخلاص و حیا، حفظ حقوق دیگران، نفع‌رسانی به دیگران، شکرگزاری، مهمان‌نوازی، آرامش و شادی بیان خواهد شد.

در سطح سوم از سیره فردی زندگانی امام رضا (ع)، مسائل مرتبط با خانواده همچون ازدواج و آداب آن، شیوه برخورد با اعضای خانواده، مدیریت اقتصادی و رفاه خانواده، تربیت فرزند، آداب زناشویی و توجه به همسایگان بررسی شده است.

سطح بعدی دربردارنده مباحث مرتبط با تغذیه و پوشش ازجمله آداب تغذیه، آداب سفره و آداب پوشش، اعم از انتخاب نوع و رنگ لباس و آراستگی از منظر امام (ع) است.

فصل آخر این کتاب به مباحث سیاحت، استراحت، اوقات فراغت و طبابت اختصاص دارد. در این سطح از سیره فردی امام رضا (ع) روایات و شیوه زندگانی ایشان در قالب آداب مرتبط با سیر و سفر، چگونگی گذران اوقات فراغت، آداب مرتبط با استراحت و آسودگی و مسئله طبابت تبیین و توضیح داده می‌شود.