کتاب سبک هتلداری پایدار با نگرش به منابع اسلامی

صنعت گردشگری یکی از بزرگ‌ترین و پربازده‌ترین فعالیت‌های اقتصادی دنیا است. این صنعت به طور مستقیم و غیرمستقیم فعالیت‌های اقتصادی و فرهنگی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. یکی از مهم‌ترین عناصر این صنعت هتلداری است. هتلداری، که معادل فارسی آن مهمانداری یا مهمان‌پذیری است، از جهات متعدد اهمیت ویژه‌ای دارد.

هتلداری از بخش‌های خدماتی گردشگری است که ارتباط مستقیمی با گردشگران دارد. به عبارت دیگر، هتل به عنوان مهمانخانه، میزبان گردشگران و مهمانان خارجی و داخلی است. حضور گردشگران خارجی این رسالت را بر عهده طراحان هتل قرار می‌دهد که هتل را به گونه‌ای طراحی و معماری کنند که بازگوکننده هویت، فرهنگ و تمدن غنی این سرزمین باشد. بنابراین نمایش فرهنگ، باورها و تمدن ایرانی-اسلامی باید در دو بخش مهم هتل خودنمایی کند: اول، رفتار، گفتار و تفکر عوامل و کارکنان هتل؛ دوم، ساختمان و معماری هتل.

اولین ارتباط گردشگر خارجی معمولاً با دربان یا مسئول پذیرش هتل برقرار می‌شود. برخورد کارکنان هتل که با مهمانان در ارتباط مستقیم هستند، حاکی از فرهنگ و بینش مردم یک کشور یا منطقه است. همچنین معماری و محیط داخلی هتل ریشه در فرهنگ هر سرزمین دارد و بیانگر نحوه تفکر و نوع زیست یک ملت است. معماری در هر دوره از تاریخ تبلور ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی حاکم بر آن جامعه است. فضای فیزیکی، همانند قواعد حقوقی، می‌تواند تقویت یا تخریب هنجارها را در پی داشته باشد و با هر کسی که آن را مشاهده می‌کند بدون واسطه با «زبان بسته» سخن بگوید.

درباره هتلداری آثاری به رشته تحریر درآمده است که از نظر کمی و کیفی قابل توجه هستند. برخی از این کتاب‌ها عبارت‌اند از:

• درسنامه جامع مدیریت هتل، ترجمه و نگارش مهدی رجبیان؛ شامل پنج فصل: تاریخچه صنعت هتلداری، مدیریت فرانت آفیس، مدیریت ارتباطات میان بخش‌های مختلف هتل با فرانت آفیس، مدیریت خانه‌داری و مدیریت منابع انسانی. ضوابط معماری، درجه‌بندی هتل‌ها و هتل آپارتمان‌ها و واژه‌نامه نیز در پیوست‌ها آورده شده است.

• مبانی مدیریت هتلداری نوشته ابراهیم شیوا و فرزین شوّاخ؛ شامل سه فصل: طراحی ساختمان هتل، تجهیزات هتل و سازمان و مدیریت هتل.

• بهداشت کار و ایمنی در صنعت هتلداری و گردشگری نوشته بابک زنجانی؛ شامل شش فصل: بیماری‌های حرفه‌ای و بهداشت کار، شرایط محیط کار، آتش‌سوزی، نکات بهداشت کار در هتل‌ها، رستوران‌ها و آشپزخانه‌ها و فوریت‌های پزشکی، کمک‌های اولیه و امداد رسانی.

• 110 نکته برای هتلداران تألیف و ترجمه علی‌اصغر رضایت؛ برگرفته از آثار پیتر ونیسون و شامل نکاتی در ارتباط با انتخاب مکان مناسب، طرح توسعه و ساخت هتل، افتتاحیه، انگیزه دادن به گروه عملیاتی، راضی کردن مهمانان، بازاریابی، آموزش و کنترل دارایی‌ها.

• اصول هتلداری تألیف اصغر ژیان دربندی؛ شامل معرفی صنعت هتلداری، محل و ساختمان هتل، امکانات هتل، مدیریت منابع انسانی و سخت‌افزارها و تجهیزات هتل.

• تشریفات هتل نوشته احمد یحیایی ایلمای و مهرداد تاوتلی؛ شامل ده فصل: ارتباطات انسانی، تشریفات، اصول طلایی تشریفات، مراحل تشریفات، استقبال، حمل و نقل، اسکان، پذیرایی و بدرقه.

• مدیریت استراتژیک در صنعت هتلداری ترجمه علی اکبر فرهنگی و سعید شهباز مرادی؛ شامل ده فصل: مفهوم مدیریت استراتژیک، بسترسازی برای فرآیند مدیریت استراتژیک، مدیریت استراتژیک در صنعت هتلداری، تجزیه و تحلیل استراتژیک محیط، منابع و توانمندی‌ها، پیاده‌سازی استراتژیک، برنامه‌ریزی و کنترل.

• مدیریت و راهکارهای جامع هتلداری ترجمه کامبیز رفیع‌زاده، مریم افضل‌نیا و مهدی خورشید سخنگوی؛ شامل سه بخش: مفاهیم اصولی، حوزه‌های عملیاتی-اجرایی و مباحث مدیریت منابع انسانی، مدیریت سودآوری و روش‌های ارزیابی هتل.

• هتلداری در امور زیارتی نوشته حمید آقا سامان، مجید درزی و ناصر عندلیب؛ شامل خدمات، اصول مدیریت هتلداری در عمره، آشنایی با هتل و انواع آن، انواع اتاق‌ها، واحد خانه‌داری، واحد پذیرش (فرانت آفیس) و واحد غذا و نوشابه در هتل.

آثاری که به صورت خلاصه معرفی شد، بخشی از کتاب‌هایی است که در ارتباط با صنعت هتلداری منتشر شده‌اند. بیشترین مباحث مطرح شده در این کتاب‌ها مربوط به مدیریت هتل است. در کنار مدیریت هتل، مسائل طراحی ساختمان، بهداشت و ایمنی هتل بیشتر مورد توجه نویسندگان قرار گرفته است. کمتر اثری یافت می‌شود که تمام جوانب هتلداری را مورد توجه قرار داده باشد و در هیچ‌یک از آثار، رویکرد اسلامی دیده نمی‌شود.

نوشته حاضر در پی آن است که با الگوگیری از فرهنگ اصیل اسلامی و با استفاده از رهنمودهای آیات الهی و کلمات پیشوایان دینی، صنعت هتلداری را از منظر آموزه‌های اسلامی بررسی کند. استفاده از عبارت «هتلداری اسلامی» در عنوان اصلی این کتاب طرح یک شعار نیست؛ بلکه اثبات این واقعیت است که با استفاده از آموزه‌های مکتب متعالی اسلام می‌توان هتلی طراحی کرد که مطابق با معیارهای اسلامی باشد.

اصول بحث در این کتاب شامل دو بخش است: بایسته‌هایی که ناظر به عوامل، کارمندان و مدیریت هتل هستند و بایسته‌هایی که ناظر به ساخت سازه و ساختمان هتل هستند. منظور از بخش دوم این نیست که از پیشرفت‌های علمی و فنی استفاده نشود، بلکه باید در کنار آن، معیارهای اسلامی نیز مد نظر قرار گیرد.

مطالب این کتاب در سه فصل تنظیم شده است:

• فصل اول: «چیستی، پیشینه و انواع هتل»؛ بررسی معنای هتل، جایگاه صنعت هتلداری، پیشینه هتلداری در غرب، تمدن اسلامی و ایران زمین و انواع هتل.

• فصل دوم: «بایسته‌های هتلداری»؛ بیان نظام آراستگی در ارتباط با مشتری و مهمان، شامل آراستگی ظاهر کارکنان، آراستگی محیط هتل، آراستگی رفتار کارکنان، معماری و دکوراسیون هتل، طراحی داخلی و فضای سبز و مدیریت هتل از نگاه اسلام.

• فصل سوم: بررسی آسیب‌های صنعت هتلداری؛ شامل آسیب‌های اخلاقی-رفتاری (اسراف، عدم توجه به حریم خصوصی، تحریک‌های محیطی) و آسیب‌های محیطی (عدم توجه به ساخت مسجد، بعد فرهنگی-معماری و نکات ایمنی) و ارائه راهکارها برگرفته از متون دینی و نظر کارشناسان.

ویژگی‌ها و امتیازات کتاب عبارت‌اند از: ارائه تحقیق جامع از معناشناسی و پیشینه صنعت هتلداری در جهان اسلام، غرب و تمدن ایران؛ بررسی صنعت هتلداری و بخش‌های مختلف آن از دیدگاه آموزه‌های اسلامی؛ ارائه تقسیمات جدید بر اساس برداشت‌های اسلامی؛ جامعیت اثر در طرح مباحث اصلی و مهم صنعت هتلداری؛ آسیب‌شناسی و بیان راهکارها از نگاه اسلام؛ بیان اصول و مباحث مهم و پرهیز از پرداختن به مطالب غیرضروری.

با توجه به اینکه این اثر از نخستین آثار در بررسی هتلداری از نگاه اسلام است، کمبودها و اشکالاتی دارد. باور نگارندگان بر این است که اثر گام کوچکی در راستای حرکت به سوی اسلامی کردن صنعت هتلداری است و محققان و پژوهشگران باید گام‌های دیگری برای تکمیل و تحقیق این هدف بردارند.