کتاب سلامت معنوی

داستان خلقت انسان را بارها شنیده‌ایم… خداوند از روح پاک خویش در کالبد او می‌دمد و او را در سفر دور و دراز و خطرناکش به دنیای جسم و ماده، عاشقانه بدرقه می‌کند. این‌چنین، سرشت ما انسان‌ها با ترکیبی از انسانیت و ملکوت شکل می‌گیرد و خداوند در تکتک سلول‌های بدنمان جاری می‌شود.
او اکنون از هر کس به ما نزدیک‌تر است…
انسان با چنین ویژگی‌هایی قدم به زندگی گذاشته است: دارای دو بعد جسم و روح؛ اما در دنیای پرهیاهوی امروز و گذر از جامعه سنتی به صنعتی، به عوارضی چون اضطراب، افسردگی، اعتیاد و به احساس پوچی مبتلا شده و از سرشت واقعی خود دور شده است.
هر بار که خواسته گمشدهٔ حقیقی خود را بیابد و معنای زندگی را بفهمد، در دام مادیات و لذات زندگی مدرن گرفتار آمده و هر بار جسم و روح خود را ناسالم‌تر از قبل یافته است.
به عقیدهٔ روانشناسان و کارشناسان مذهبی، تنها راه علاج آلام بشر امروز، بازگشت به اصل وجود خود، یعنی خدایی بودن است. اگر او می‌خواهد آرامش را به زندگی خود بازگرداند و از سلامت روح و جسم برخوردار شود، باید با سرشت معنوی و روحانی خود دیگر بار آشتی کند و نتیجه آن چیزی نیست جز کسب سلامت معنوی.

بحث از سلامت، تعاریف و رویکردهای آن قدمتی به بلندای چند هزار سال دارد و پیشینهٔ آن را به حدود ۳۹۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برگردانده‌اند.
حساسیت و پیگیری جمعی انسان‌ها نسبت به مقولهٔ سلامت باعث شد بعد از ده‌ها قرن نهایتاً مقارن با پایان یافتن جنگ جهانی دوم، اساسنامهٔ سازمان جهانی بهداشت در سال ۱۹۴۸ تصویب شود و این سازمان رسماً آغاز به کار کند.

در ابتدا سه بعد برای سلامت تصور شده بود: سلامت جسمی، روانی و اجتماعی؛ اما به تدریج بعد دیگری به نام سلامت معنوی نیز وارد ادبیات پزشکی گردید.
پنج دهه قبل بود که سازمان جهانی سلامت از اصطلاح «سلامت معنوی» رونمایی کرد که مدتها بود از منظر دغدغه‌مندان سلامت در آنسوی جهان، رنگار فراموشی به خود گرفته بود.

اگر سلامت جسمی از ضرورت توجه به سبک تغذیه، خواب، مراقبت از بدن، ورزش، محیط زیست سالم، شرایط سالم کاری و امنیت صحبت می‌کند؛
اگر سلامت روانی از عشق، دوستی، اعتماد به نفس و پرورش حالات مثبت روان‌شناختی حرف می‌زند؛
اگر سلامت اجتماعی، از نحوهٔ ارتباط سالم با جامعه، توانایی تعامل مؤثر با افراد دیگر و محیط اجتماعی، رضایت‌مندی از روابط بین فردی و ایفای نقش دم می‌زند؛
سلامت معنوی، فراتر از همهٔ این‌ها، بعد روحانی وجود انسان را هدف گرفته است و در ارتباط با خود، خدا، دیگران و امور مقدس، معنا پیدا می‌کند؛
بنابراین اگر می‌شنویم که دعا کردن، در ارتقای سلامت جسمی انسان و معالجهٔ بیماری‌های او مؤثر بوده است، ناخودآگاه ذهنمان متوجه نیرویی ماورایی به نام معنویت می‌گردد.

در سال‌های اخیر، توجه به امور معنوی و گرایش به معنویت در میان مردم کشورهای جهان رو به افزایش رفته است و شور و گرایش مردم به معنویت‌گرایی، افق جدیدی را از سلامت معنوی پیش روی کارشناسان و صاحب‌نظران امر سلامت در جهان گشوده است؛ به‌طوری که از تکنیک‌ها و مهارت‌های معنوی به عنوان روش درمانی مکمل در کنار متدهای درمانی مدرن بهره می‌برند.

حضور کشیشان مسیحی در لباس مراقبان معنوی در بیمارستان‌های دنیا خبر از عصری جدید در توسعهٔ درمان و سلامت می‌دهد و ضرورت بهره‌گیری صحیح از دین و اصول معنوی برگرفته از آن را بیش از قبل منعکس می‌کند.

دین پرفروغ اسلام که از ابتدای ظهور خود همواره از شعار تعالی‌خواهی و کمال انسان دم زده است و معنای حقیقی زندگی انسان را در اتصال به وحی با پرچمداری هدایت، رسالت و امامت می‌بیند، بیش از هر آیین دیگری برای معنویت انسان حرف برای گفتن دارد و با جامعیت و غنای معارف معنوی ناب خویش، انسان را قدم‌به‌قدم تا سرمنزل مقصود و وصال به معشوق حقیقی مشایعت می‌کند.

نوشتار حاضر می‌کوشد گوشه‌ای از هنرنمایی معنویت و دین در رساندن انسان به سلامت معنوی را به تصویر بکشد و ابعاد سلامت معنوی، مؤلفه‌ها، عوامل گرایش و آسیب‌ها و راهکارها را به قشری از جامعه معرفی کند که بیش از سایرین، دغدغه‌مند و مشتاق بهبود سلامت همه‌جانبهٔ انسان و یاری‌گر او بوده‌اند و خواهند بود.

دست‌اندرکاران حوزهٔ سلامت جامعه اعم از پزشکان، متخصصین، پرستاران و ماماها، تکنسین‌های بخش‌های مختلف و به طور کلی هر کس که به نحوی در التیام آلام مردم دستی دارد، می‌تواند مخاطب این کتاب باشد.
امید است که مرضی شفابخش حقیقی عالم، خداوند متعال واقع گردد.