کتاب فرهنگ کار جمعی

به‌عقیده بسیاری از متفکران اجتماعی و اندیشوران اسلامی، انسان موجودی اجتماعی است که بخش بزرگی از نیازهای خود را از طریق کار گروهی و اجتماعی فراهم می‌کند. انسان از زمانی که به این دنیا گام می‌نهد، خود را با کار و تلاش می‌شناسد.

کار، مجموعه‌ای از فعالیت‌های روزانه انسان است که یکی از عوامل سلامتی جسم و روح هر انسان و ضامن پیشگیری از بسیاری از بیماری‌های جسمی، روحی و اخلاقی به شمار می‌آید. به‌سبب کار، بسیاری از استعدادهای وجودی در انسان شکوفا می‌شود، مهارت‌های او به معرض نمایش گذاشته می‌شود و نیروی خیال در او به سوی تلاش و جهد می‌رود.

انسان به حکم این‌که موجودی اجتماعی است، برای برآوردن نیازها و کسب آرامش، ناگزیر از ارتباط با جامعه و مشارکت با همنوعان خود است. یکی از جنبه‌های این ارتباط در کار گروهی به نمایش گذاشته می‌شود. فرهنگ کار گروهی گونه‌ای خاص از زندگی است که نقش اساسی و زیربنایی در ارتقای سطح جامعه دارد؛ به‌گونه‌ای که شیوه صحیح فرهنگ کار و سامان‌دهی آن در یک جامعه، ضامن شکل‌دهی و قوام‌بخشی آن جامعه است.

تحقیقات جامعه‌شناسان نشان داده است که فرهنگ یک جامعه ارتباط مستقیمی با شکل‌گیری روحیه کار گروهی در میان افراد دارد. در بسیاری از جوامع، فرهنگ حاکم، افراد را از پیوستن به کارهای گروهی و مشارکت‌های اجتماعی بازمی‌دارد و افراد بیشتر به انجام کارهای انفرادی روی می‌آورند. در ایران نیز کم‌وبیش با این معضل روبه‌رو هستیم و کار جمعی هنوز به یک فرهنگ شایسته در جامعه تبدیل نشده است.

در جوامع پیشرفته، با تأکید بر نقش فرهنگ سازمانی و توجه به نیروی انسانی و نگرش‌های آن به کار و تولید، مفهوم فرهنگ کار جمعی اهمیت بالایی دارد. در بخش‌های مختلف—از اقتصاد و سیاست گرفته تا آموزش و سلامت—کار گروهی مؤلفه‌ای تأثیرگذار در پیشبرد و ارتقای جوامع به‌شمار می‌آید.

برای نمونه، فرآیندهای گروهی از اجزای حیاتی تشکیل یک تیم درمانی منسجم، متعهد و یکدل است. هرساله از ارائه‌دهندگان خدمات پزشکی انتظار می‌رود از کارکنان کمتر و با امنیت درمانی بالاتر استفاده کنند. کمبود پرسنل، هزینه‌های آموزشی، کاهش خطاهای پزشکی و افزایش روزافزون انتظارات بیماران از مواردی هستند که اهمیت داشتن یک تیم درمانی قوی و کار تیمی را گوش‌زد می‌کند.

فرهنگ کار جمعی در تعالیم وحی و آموزه‌های دینی ما مسلمانان نیز اهمیت برجسته‌ای دارد. به‌طور حتم این حدیث معروف از پیامبر گرامی اسلام (ص) را شنیده‌اید: «دست خدا با جماعت است.»

برآیند این کلام آن است که اسلام گرد آمدن جماعتی از مردم و اشتغال آنان به فعالیت را به کار فردی ترجیح می‌دهد و خداوند همراه و یاور آن جماعت است. همچنین سفارش‌های فراوان قرآن، روایات و سیره امامان معصوم (علیهم‌السلام) بر حفظ وحدت میان مسلمانان و روی آوردن مردم به‌صورت جمعی به ریسمان مستحکم الهی و نهی از تفرقه و پراکندگی، همگی نشان از جایگاه والای مشارکت دسته‌جمعی در دین مبین اسلام دارد.