کتاب مدیریت حل تعارض

خانواده یکی از مهم‌ترین نهادهای اولیه و حیاتی بشر است که سلامت فرد و بقای جامعه در این کانون شکل می‌گیرد. افراد هر جامعه نه‌تنها از نظر جسمی و زیستی، بلکه از نظر عاطفی، روانی و شخصیتی نیز تحت تأثیر خانواده قرار دارند؛ چرا که نهاد خانواده جایگاهی است که فرد می‌تواند با تکمیل شخصیت خویش، آماده پذیرش نقش‌های اجتماعی گردد.

بروز اختلاف و عدم تفاهم در خانواده امری شایع است و به‌طور طبیعی، در همهٔ زمینه‌های شغلی، تحصیلی، خانوادگی، ازدواج و در سطح فردی و جمعی، تعارض رخ می‌دهد؛ و روابط خانوادگی نیز از این امر مستثنا نیست. بر همین اساس، امروزه بیشتر خانواده‌ها در جهان به نوعی تعارض را تجربه می‌کنند.

تعارض به این معناست که فرد میان اهداف، نیازها یا امیال شخصی خود و طرف مقابلش، ناهمخوانی و ناهماهنگی احساس می‌کند. تعارض خانوادگی در صورت شدت یافتن، سبب بروز خشم، دشمنی، کینه، نفرت، حسادت و سوءرفتارهای کلامی و فیزیکی می‌شود و حالتی غیرعادی به خود می‌گیرد.

تعارضات زناشویی و طلاق، از تهدیدهای جدی برای پیوندهای خانوادگی به شمار می‌آیند که ثبات و کیفیت ازدواج را به چالش کشیده و منجر به پیامدهای منفی روانی، جسمانی، اجتماعی و اقتصادی می‌شوند. برای نمونه، بروز افسردگی، کاهش بهره‌وری در کار و مشکلات جسمی از جمله آثار منفی آن‌هاست.

تعارض بخشی جدانشدنی و گریزناپذیر از روابط انسانی است و رابطهٔ مستقیمی با نحوهٔ ارتباط افراد دارد؛ به این معنا که هرچه روابط صمیمانه‌تر و نزدیک‌تر باشند، احتمال بروز تعارض نیز بیشتر خواهد بود.

از آنجا که صحنهٔ اصلی بروز تعارض‌ها در خانواده، میان زوجین است، طبیعی است که آموزش مهارت‌های مدیریت و حل تعارض بین زوجین، نقشی کلیدی در پیشگیری از بروز سایر تعارضات، به‌ویژه میان فرزندان یا بین فرزندان و والدین ایفا کند. این امر می‌تواند به سلامت روانی خانواده و در سطحی گسترده‌تر، به سلامت جامعه کمک شایانی نماید.

با توجه به این مسائل، مهم‌ترین بستر برای سلامت زندگی مشترک، مهارت در برقراری ارتباط مؤثر و بدون تنش است. این مهارت، یکی از ارکان اساسی زندگی اجتماعی به شمار می‌آید و در صورتی که دچار اختلال شود، پایه‌های رضایت از زندگی را دچار لرزش می‌کند.

هرچند «انسان بودن یعنی تجربه کردن تعارض»، اما اگر بخواهیم روابطی پویا، سالم و ماندگار داشته باشیم، لازم است بیاموزیم که چگونه اختلاف‌نظرها و تعارضات را به‌درستی و به شکلی منطقی حل‌وفصل کنیم. با اینکه وجود تعارض امری طبیعی است، اما باید تلاش کرد تا از بروز پیامدهای منفی آن جلوگیری شود.

تعارض نباید منجر به خشونت کلامی یا جسمی گردد، و در عین حال نباید سرکوب یا نادیده گرفته شود. در این نوشتار، تلاش خواهد شد تا با تکیه بر مبانی اسلامی و داده‌های روان‌شناسی، به آسیب‌شناسی تعارضات خانوادگی و ارائهٔ راهکارهایی عملی برای حل آن‌ها پرداخته شود.