کتاب آرامش – سبک زندگی توحیدی و موفقیت الهی (1)

اگر همسایه شما یکی دو روزی قصد سفر کرد و خانه و فرزند خود را به شماسپرد تا از آن ها نگهداری کنید، پرسش این است که احساس شما نسبت به آن منزل، امکاناتش و فرزند همسایه چیست؟ آیا نسبت به آن ها احساس مالکیت دارید یا احساس امانت؟ اگر فرش آن خانه زیلو باشد یا فرش گرانقیمت، برای شما تفاوتی می کند؟ و اگر هم تفاوتی کند نسبت به کالای ارزشمندتر بیشتر احساس نگهداری خواهید داشــت؟ آیا احساس شما نسبت به فرزند همسایه با فرزند خودتان یکسان است؟ واقعیت آن است که حس ما نسبت به داشته های خود باید همانند احساس ما نسبت به خانه و فرزند همسایه باشد و نسبت به همه «احساس امانت» داشته باشیم.

شخص موحد و انسان مؤمن درون خود حس تملک نسبت به امکاناتی که در اختیار او گذاردهاند، ندارد. مؤمن باید تمرین کند و بکوشد روز به روز از حس تملک خویش و منافع شخصی بکاهد و خداوند را به صحنه حیات خویش بیاورد. بهترین تمرین برای کاهش احساس تملک گرایی، توجه به همنوعان، خدمت به آنان و بخشش به دیگران است.

اگر انسان میخواهد از درد و رنج خویش بکاهد و بر آرامش خویش بیفزاید راه این است که به تملک گرایی خویش پایان دهید؛ زیرا که چیزی در این جهان از آن انسان نیست تا مالک آن باشد و همه چیز مخلوق و مملوک دیگری است. تا قبل از دهه شصت میلادی در روزنامه ها و مجله ها با کلمه ای به نام «استرس» مواجه نمیشدیم. این واژه امروزه به اندازة کلماتی نظیر هوا، غذا و ورزش کاربرد دارد و بر سر زبان ها افتاده است. ما مردمان همگی گهگاه دچار فشار روانی شده ایم؛ زمانی که جوانی جهت ورود به دانشگاه در آستانة آزمونی همگانی به نام کنکور قرار گرفته است، معمولا حدی از تنیدگی را احساس میکند.

مرگ همسر یا بستگان، طلاق، بیماری، اخراج از کار و بحران های بهداشتی ازجمله عواملی  هستند که در روان انسان اثری به نام استرس بر جای میگذارند. جامعه امروزی شرایطی را برای بشر دست و پا کرده است که انسان گویا مجبور به انجام دادن کارهای بیشتر در فرصتهای کمتر است، بحران های مالی، تغییرات شغلی، فرار از منزل، گرفتاری های خانوادگی حتی رفتن به مدرسه برای خرد و کلان تنش زا تلقی میشوند.

آلودگی هوا، آلودگی صوتی، ترافیک، جرم، جنایت، فعالیت های طاقت فرسا در زندگانی روزمره بیشتر شده است. این روزها از فشار روانی زیاد سخن به میان می آید. رسانه های همگانی رفتارهای غیرعادی و جنایات بی سابقه را زائیده فشار روانی یا «فروپاشی روانی» میدانند. اگر فرد معروف یا پولداری خودکشی کند، میگویند زیر بار فشار زندگی به زانو درآمد.

امروزه گاه با اینگونه جمله ها از جوان ها مواجهیم که اظهار میدارند: بار فشارها ما را خرد میکند.استرس با بروز امراض و بیماری های متعددی در ارتباط بوده و جان میلیون ها انسان را به مخاطره انداخته است. آمار نشان میدهد که هفتاد تا هشتاد درصد بیماری هایی نظیر سرطان، سرماخوردگی، میگرن، زخم معده، بیخوابی، فشارخون بالا و بیماری های قلبی و عروقی با استرس در ارتباط است.

قبل از دهه شصت میلادی عامل اصلی مرگ و میر در جهان بروز ناگهانی بیماری های عفونی بود که در اغلب موارد به کمک دارو و واکسیناسیون عامل از میان برداشته میشد، اما در چند دهه اخیر به دلیل «تغییر طرز زندگی مردم» و به دلیل فناوری های پیشرفته، محصولات مصرفی فراوان در اختیار انسان قرار گرفت.

این تحول اساسی از یک سو موجب بروز بحران های جدید نظیر آلودگی هوا، آلودگی صوتی، ترافیک و جدایی های عاطفی شد و از سوی دیگر کم تحرکی را برای بشر به ارمغان آورد. در حال حاضر بشر با «بیمارهای سبک زندگی جدید» مواجه است که استرس علت مستقیم یا غیرمستقیم تعداد بیشماری از آن ها محسوب میشود.

بیماری های قلبی ناشی از طرز زندگی جدید هنوز علت اصلی مرگ و میر در آمریکا را تشکیل میدهد. مرکز ملی آمار بهداشت در آمریکا اظهار داشته است که در هر سی و سه ثانیه یک نفر بر اثر بیماری قلبی در این کشور فوت میکند. در آمریکا حدود سی میلیون نفر دچار اختلال اضطرابی هستند و نسبت ابتلای زنان به مردان تقریبا دو برابر است.

آمارهای دقیق حاکی از آن است که از هر دو میلیون انسانی که در جهان فوت می کنند نیمی از آن ها به علت عوارض استرس میمیرند. نکته جالب اینکه در دوران ما تحولی شگرف در علوم پزشکی ایجاد شده است، اما این تحولات بزرگ نه تنها چیزی از استرس های بشر نکاسته بلکه موجب تنش های بیشتری هم شده است؛ زیرا که بسیاری از بیماری ها و عوامل آن ها در قدیم ناشناخته بود اما امروزه علم پزشکی برای ساده ترین بیماری احتمالات متعددی ازجمله سرطان را پیش می کشد. این امر، بدین معنا است که پیشرفت ها و دستاوردهای عظیم علوم پزشکی بر تنش ها و فشارهای روانی انسان افزوده است.

برخی رسانه ها وضعیت امروز را پرتنش دانسته و بر عصر جدید «عصر آسپرین»، «عصر اضطراب» و «عصر فشارهای روانی» اطلاق می کنند. قرآن کریم پدید آمدن مشکلات و گرفتاری های بشر را راهی برای بازگرداندن او به طریق صواب میداند. بر اساس تعالیم الهی عملکرد نادرست بشر موجب پیدایش رنج ها، نابسامانی ها و ناهنجاری ها برای او شده است. شعار اساسی دین و قرآن این است که آدمی با عمل خویش بذری می کارد تا در زمان دیگر کاشت خویش را برداشت کند.

گرفتاری ها و آلام انسانی چیزی جز ظلم ها و فسادهای او نیست. قرآن این اصل را به ما یاد داده است؛ از سوی دیگر روح همانند جسم نیازمند غذاست و روح به دلیل تجانسی که یا خودمان جلو اشتباهاتمان را بگیریم یا اشتباهاتمان جلو ما را خواهند گرفت. تنها راه نجات، بازگشت به قانون خداست. با عالم بالا دارد آب و غذایش باید از جهان بالا تأمین شود. تغذیه موجود مادی، مادی و تغذیه موجود مجرد، مجرد است. روح آدمی تنها در پرتو ارتباط با هم سنخ خویش یعنی پدیدآورنده خویش از رنج ها و گرفتاری ها رها شده، آرامش را احساس خواهد کرد.

البته برخی جهت درمان مشکلات روحی بشر، چه صادقانه و چه کاسب کارانه، دنبال راه و چاره رفته اند و آرامبخش های گذرا و گاه آلوده پیشاروی آدمی گذارده اند. بشریت این شیوه ها را در گذشته آزموده و هم اکنون نیز در حال آزمودن روش های جدیدی است که برخی از این روش ها معنویت های نو پیدایند. اما آخرین کتاب آسمانی این حقیقت را برای بشر برملا کرد که تنها راه نیل به آرامش راستین، پیوند با خالق هستی و آفریننده آرامش است.

از متون دینی به دست می آید که اصولی بر مفهوم آرامش حاکم است. این اصول، بنیادهایی را شکل میدهند که مفهوم سکونت یا طمأنینه درون آن معنا پیدا میکنند. همچنین استرس، عوامل، آثار و نشانه هایی دارد  چنانکه آرامش هم دارای عوامل و پیامدهایی است. مجموعه مباحث مزبور در این فصل، پیشرو قرار گرفته تا نگاهی جامع نســبت به دو مفهوم تنش و آرامش پدید آید و با تکیه بر منابع اسلامی بتوان مفهوم زیبای آرامش را فهمید و ابعاد آن را کاوید.