کتاب شیوه‌های گذران اوقات فراغت با نگرش به منابع دینی

اوقات فراغت یکی از مهم‌ترین و درعین‌حال جذاب‌ترین بخش‌های زندگی هر فرد به شمار می‌آید. در حال حاضر سهم هر فرد ایرانی از اوقات فراغت، ۲۰ تا ۳۰ ساعت در هفته است. در جامعه امروزی، زیر تأثیر عوامل فراوانی، همچون پیشرفت‌های سریع فناوری و پدید آمدن رسانه‌های گوناگون ارتباطی و سرگرم‌کننده و نیز ابزارها و امکانات گوناگون تفریحی، تغییرات شگرفی در شیوه‌های گذران اوقات فراغت رخ داده است. امروزه ابزارها و امکاناتی از قبیل تلویزیون، ماهواره، رایانه، تبلت، گوشی همراه، دستگاه‌های پلی‌استیشن و ایکس‌باکس، در دسترس همگان قرار دارد؛ درحالی‌که تا اندکی پیش از این، چنین دسترسی آسانی برای بسیاری از مردم عادی، تصورشدنی نبود.

از سوی دیگر، شیوه‌های قدیمی مصرف اوقات بیکاری نیز دگرگون شده است؛ در سال‌های نه چندان دور، افراد و خانواده‌ها، خستگی از کار روزانه خود را با دید و بازدیدهای خویشاوندی و دوستانه از یاد می‌بردند و در تعطیلاتی نسبتاً طولانی مانند نوروز و تابستان به سفرهای سیاحتی و زیارتی می‌رفتند؛ امّا امروز ترجیح می‌دهند در خانه خود بنشینند و در وبگاه‌های گوناگون و جذاب اینترنتی و نیز در شبکه‌های اجتماعی وقت خود را بگذرانند.

اگر دیروز برای دیدار خویشان و دوستان، مسافت‌هایی گاه طولانی را باید می‌پیمودند، امروز به‌سادگی و با صرف هزینه‌ای ناچیز می‌توانند با آن‌ها ارتباط تصویری زنده و برخط داشته باشند. اگر تا چند سال پیش، تنها سرگرمی بیشتر گروه‌های سنی، تماشای سه شبکه تلویزیون داخلی بود، امروزه انبوهی از شبکه‌های داخلی و ماهواره‌های خارجی وجود دارد که پیوسته مخاطبان را به سوی خود فرا می‌خوانند. در گذشته بیشتر تفریح‌ها، از بازی‌ها گرفته تا دید و بازدیدها و حتی تماشای تلویزیون به صورت گروهی بود؛ ولی امروزه بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند در تنهایی به سرگرمی‌هایی که علاقه دارند، بپردازند.

از زاویه‌ای دیگر، شیوه گذران اوقات فراغت و چگونگی استفاده از ابزارها و امکانات مرتبط با آن، یکی از اصلی‌ترین عوامل تشکیل‌دهنده سبک زندگی افراد جامعه است که با بررسی این حیطه از زندگی افراد می‌توان سبک زندگی آن‌ها را شناخت. این ابزار و شیوه‌ها، بی‌شک دارای جنبه‌های مثبت و منفی گوناگونی هستند که تا حد زیادی به چگونگی استفاده افراد از این ابزارها و امکانات باز می‌گردد.

اکنون پرسش‌هایی اساسی پیش روی ماست که به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌کنیم:
• اسلام به‌عنوان بهترین روش زیستن که خدا برای بشر تدارک دیده است، دربارۀ اوقات فراغت و نیز ابزار و شیوه‌های گذران آن چه دیدگاهی دارد؟
• حد و مرزهای استفاده از شیوه‌های جدید گذران اوقات فراغت چیست‌اند؟
• شیوه‌های مورد تأیید این دین آسمانی کدام‌اند؟
• آیا اسلام برای پرکردن اوقات فراغت، تنها مطالعه، صله رحم و ورزش‌هایی مانند شنا و تیراندازی و اسب‌سواری را پیشنهاد می‌کند؟
• نظرگاه اسلام درباره ابزارهای نوپدیدِ گذرانِ اوقات فراغت مانند ماهواره، اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های مجازی چیست؟
• بر اساس آموزه‌های اسلامی آسیب‌های احتمالی و واقعی شیوه‌های تازه گذران اوقات فراغت چیست‌اند و چگونه باید با آن‌ها مواجه شد؟

آنچه محتوای اصلی این نوشتار را تشکیل می‌دهد، کوشش برای یافتن پاسخ پرسش‌های یادشده، بر اساس منابع اصیل اسلامی و نیز پژوهش‌های اندیشمندان داخلی و خارجی در این قلمرو است. در این کتاب تلاش شده است تا با ادبیاتی روان و رسا، جنبه‌های گوناگون دینی و فرهنگی اوقات فراغت و شیوه‌های کهن و نو برای گذران آن، توصیف و تحلیل گردد و سپس آسیب‌هایی را که ممکن است هر یک از این شیوه‌ها به فرهنگ فاخر ایران اسلامی وارد کند، شناسایی و بازکاوی شود و در نهایت، راهکارهایی عملی برای مقابله با آن‌ها ارائه گردد، با هدایت و یاری پروردگار متعال.