کتاب مبانی سبک زندگی اسلامی

پدیده‌های نوظهور در ایران همواره برای من جذابیت داشته‌اند. جذاب بودن پدیده‌های نوپدید برای مردم به لحاظ مد بودن آنهاست و برای اندیشمندان از جهت مطالعات علمی یا فکری.
در دهه ۷۰ مسائلی چون ایمان‌گرایی، معرفت‌شناسی دینی، فمینیسم، ادله الحاد، شکاکیت و شیوه‌های توجیه ادله برایم جالب بود؛ اما در دهه ۸۰ دگرگونی‌هایی رخ داد و بیشترین مسئله‌ای که توجه مرا جلب کرد، معنویت‌گرایی مدرن بود.

سیر مطالعاتم در اواخر دهه ۸۰، مرا به این سمت کشاند که گویا دیگران در صدد خلق “انسانی جدید” هستند تا بتوانند جهانی مدرن بسازند. این امر بدون دست‌کاری در بینش‌ها، ارزش‌ها و کنش‌های انسان ممکن نیست؛ بنابراین تفکر جهانی‌سازی در پی آن است که نگاه انسان را به خدا، جهان، زندگی، جنس مخالف، عشق و خودش تغییر دهد تا ارزش‌ها و رفتارهای او را دگرگون کند.

در این میان، با مفهومی جدید آشنا شدم که ظرفیتی معادل کلیت شخصیت انسان دارد: سبک زندگی. این مفهوم از سال ۱۳۸۹ به‌شکل جدی مورد توجه من قرار گرفت و مطالعاتم را حول آن گسترش دادم. به‌مرور دریافتم که بسیاری از تحولات اجتماعی، فرهنگی، و فکری ایران طی سه دهه گذشته را می‌توان در چارچوب این مفهوم تحلیل کرد. تغییرات در ایران، هم‌زمان سطحی، عمیق، و بسیار عمیق هستند و بدون اجازه کسی اتفاق می‌افتند؛ خصوصاً نسل جوان را درگیر خود کرده‌اند.

در مواجهه با این تحولات، سه رویکرد ممکن است:

1. رها کردن

2. مقابله مستقیم

3. مدیریت هوشمندانه

که به‌نظر من، بهترین شیوه، مدیریت تحولات فرهنگی و اجتماعی است.

مفهوم سبک زندگی با مفاهیمی مانند: فرهنگ، جامعه، ذهن، معنا، شخصیت، مد، منزلت و سنت پیوند دارد. رسانه‌ها نیز نقشی پررنگ در شکل‌دهی به سبک‌های زندگی ایفا می‌کنند. دین نیز به‌عنوان نیرویی اصیل و عمیق می‌تواند نقش مهمی در طراحی سبک صحیح زیستن ایفا کند.

اسلام، برخلاف دین مسیحیت که به‌واسطه انحرافات زیاد، نتوانسته الگوی جامع زندگی ارائه دهد، با بهره‌گیری از قرآن، سنت، ادعیه و سیره بزرگان، الگویی پویا و جامع در سبک زندگی ارائه می‌دهد. با این الگو می‌توان از تهدیدهای سبک زندگی مدرن مانند طلاق، اعتیاد، خشونت، خودکشی، تجمل‌گرایی، آشفتگی فرهنگی، بدپوششی، پرخاشگری، و کاهش کیفیت زندگی، فاصله گرفت و به سمت سعادت دنیوی و اخروی حرکت کرد.

کتاب حاضر با هدف بررسی جامع مسئله سبک زندگی و ارائه رویکرد اسلامی در دو فصل تدوین شده است:

فصل اول:

• معناشناسی سبک زندگی

• نظریه‌ها

• عوامل ظهور

• تغییرات فرهنگی

• پیامدهای جنگ جهانی دوم بر سبک زندگی غربی

• ابزارها و شیوه‌های نفوذ سبک زندگی غربی

فصل دوم:

• تعریف سبک زندگی اسلامی

• مؤلفه‌ها و مفاهیم وابسته

• گزاره‌ها، غایت، ساختار

• نسبت سبک زندگی اسلامی با دانش فقه و اخلاق

در پایان نیز نگارنده وعده داده در نوشتاری دیگر، طرح‌واره سبک زندگی از منظر قرآن را بررسی نماید.